|
|
Loading
|
Romantyzm | Kategoria: Romantyzm
ROMANTYZM
1.Nazwa i czas trwania epoki, znaczenie pojęć: irracjonalizm, fantastyka, orientalizm, ludowość, historyzm, werteryzm, tyrteizm.
Nazwa romantyzm pojawiła się w I połowie XIX w. i utworzona została od wcześniej już używanego przymiotnika romantyczny, oznaczającego coś niepodobnego do rzeczywistości, niezwykle pięknego, oddziaływującego na uczucie, podniecającego wyobraźnię, coś fantastycznego. Natomiast przymiotnik romantyczny utworzony został od rzeczownika "romans", "romant", oznaczającego średniowieczne opowieści awanturniczo-przygodowe, pełne fantastyki. Nazwa ta narodziła się w wyniku ewolucji słowa "romanus". Poprzez "lingua romana" (język rzymski, czyli łaciński) oznaczająca właśnie wcale nie łacinę, ale język ludowy, powstały z przemieszania się łaciny, języków germańskich i galickich
EUROPA
Początek: koniec XVIII w.
Koniec: 1848 r. - Wiosna Ludów
POLSKA
Początek: 1822 r. - wydanie przez Mickiewicza „Ballad i romansów”
Koniec: 1864 r.
IRRACJONALIZM - Artysta dociera do Boga poprzez sztukę opierającą się na intuicji i uczuciu
FANTASTYKA - zjawiska nie mające oparcia w rzeczywistości, urojone, nadprzyrodzone, niezwykłe, będące wytworem fantazji
ORIENTALIZM - to inaczej zainteresowanie światem Bliskiego i Środkowego Wschodu
LUDOWOŚĆ - zainteresowanie kulturą, moralnością i obyczajami ludu gdzie decydującą rolę odgrywają uczucia, obok świata materialnego istnieje irracjonalny (zdarzają się cuda, występują zjawy i duchy), dobro zwycięża nad złem, a sprawiedliwość jest wymierzana przez siły nadprzyrodzone
HISTORYCYZM- źródłem twórczości była przeszłość narodowa z czasów średniowiecza, którą idealizowano, dostrzegając wśród ówczesnego rycerstwa wielkich bohaterów szlachetnie i niezłomnie walczących o urzeczywistnienie swych ideałów
MISTYCYZM - Wiara w istnienie świata pozazmysłowego i łączenie się z nim
WERTERYZM - Pojęcie to powstało od imienia głównego bohatera powieści Goethego. Oznacza wybujałą uczuciowość, widzenie świata przez pryzmat marzeń i poezji. Charakteryzuje wewnętne rozdarcie, konflikt ze światem, tragiczne przeżycia, niezgodę na konwencje obyczajowe i normy moralne
TYRTEIZM - aktywna postawa społeczna , jaką powinien zajmować romantyczny poeta wobec współczesnych zdarzeń
2.Nowy typ miłości sentymentalnej w „Cierpieniach młodego Wertera”.
Goethe był wybitnym pisarzem - "Cierpienia..." to jego młodzieńczy utwór mający charakter autobiograficzny - jest obrazem młodzieńczej miłości autora do Charlotty Buff. Biografizm jest cechą charakterystyczna literatury romantycznej. Ówczesny krytyk literacki, pani de Stäel określiła "Cierpienia..." książką wyborną. Sformułowała tezę, że jest to "sztuka bez reguł". Autor przełamał powieściowe konwencje literackie wypracowane przez literaturę oświeceniową. Akcja nie zajmuje jednego miejsca, prezentuje stan ludzkiej duszy, umysłu, charakterystykę człowieka, motywację działania. Jest to przykład powieści epistolarnej - listowej. Ciekawym zabiegiem artystycznym jest uczynienie bohatera narratorem powieści.
Werter, wspominając swoje dzieciństwo, mówi, że cechuje go bardzo rozbudowana marzycielskość i wrażliwość. Jego osobowość ukształtowała literatura, wspomina jak± rolę w jego życiu odegrały pieśni Osjana. Literatura preromantyczna trafiając na podatny grunt wyobraźni wykształciła w Werterze głęboką niechęć do podziałów społecznych. Poglądy religijne bohatera s± trudne do sprecyzowania, gdyż jego system religijny nie jest zbyt przejrzysty. Poszukuje on sensu istnienia i nie może go odnaleźć - sensem istnienia dla Wertera staje się miłość. Doświadcza głębokiego niepokoju - los człowieka jest zdeterminowany przez naturę, czego by nie uczynił, to i tak doświadczy tragizmu, bólu. Całokształt doznań niepokoju, bólu to Weltschmerz. Na samobójstwo Wertera składają się następujące czynniki :
- zawód miłosny,
- tragiczne rozumienie natury,
- zawód towarzyski, doznanie porażki towarzyskiej - traktowany był jako salonowy odmieniec.
3.Cechy bohatera bajronicznego na podstawie „Giaura” G. Byrona. Cechy gatunkowe powieści poetyckej.
Twórczość Byrona odegrała istotną rolę w kształtowaniu się oblicza europejskiego romantyzmu. Utwór jest powieścią poetycką - to gatunek charakterystyczny dla romantyzmu. Napisana jest wierszem i jej charakterystyczną cecha jest to, iż łączy w sobie elementy różnych rodzajów literackich - liryki, epiki czy dramatu.. W poświeci takiej nad fabułą dominuje postawa bohatera. A zatem nie wydarzenia są najistotniejsze, lecz kształt osobowości bohatera, jego refleksje o życiu, sensie egzystencji.
Główną treścią życia Giaura jest miłość - tragiczna i uwieńczona tragicznymi konsekwencjami. Pokochał nałożnicę Hassana, który domniemając zdradę wrzucił ją w worku do wody. Giaur wstąpił do klasztoru. Tam jednak nie nastąpiło jego nawrócenie, znalazł ciszę i spokój potrzebne do rozważań nad głębią swojego cierpienia. Wstąpienie do klasztoru to wyraz buntu metafizycznego skierowanego przeciwko Bogu, konsekwencjom Jego działania, własnej egzystencji. Nie akceptuje norm etycznych, przeciwstawia się prawdom świata. Giaur snujący się po korytarzach klasztoru jest przyrównany do diabła. Charakteru religijnego nie ma także przedśmiertna rozmowa z mnichem - bohater nie żałuje żadnego ze swoich występków, chce tylko swą historię przekazać innemu człowiekowi. Nie spowiada się Bogu, bo jedynie człowiek może go zrozumieć.
Bohater bajroniczny reprezentuje nurt romantyzmu zbuntowanego - ten bohater jest kimś, kogo życie koncentruje wokół egzystencjalnego buntu. Jego głównymi składnikami są normy społeczne, etyczne, moralne świata, jest poszukiwaniem przygody i ekspresją własnego "ja".
Autor przedstawia Grecję w szerokim, rozbudowanym kontekście historycznym. Przypomina o dawnej świetności Greków, o wydarzeniu, które symbolizuje tą świetność - obronie Termopil. Obraz dawnej Grecji zestawia z jej współczesnością. Pokazuje jakiej degradacji duchowej ulega naród żyjący w niewoli - ona deprawuje, odbiera poczucie człowieczej godności. W takich okolicznościach walka o wolność staje się świętą, ponadpokoleniową powinnością. Byron wzywał Greków aby pamiętali o swojej tradycji i zrzucili jarzmo tureckiej niewoli.
CECHY POWIEŚCI POETYCKIEJ
1. Jest kilku narratorów
- narrator autorski, wszechwiedzący, opisuje dzieje Konrada
- narrator, bohater, jest nim Wajdelota w swojej pieśni
- narrator bohater, jest nim Konrad Wallenrod
2. brak chronologii (Wallenroda poznajemy przy wybraniu go na Wielkiego Mistrza, potem jest opisane jego życie)
3. nastrój tajemniczości i grozy
4. egzotyka scenerii odnosi się do głębokiego średniowiecza
5. obecny jest bohater byroniczny
6. połączone są elementy liryckie, epickie i dramatyczne (do liryki należy „Hymn”, do epiki „Pieśń Wajdeloty”, do dramatu pieśń Aldony z Wallenrodem)
4.Faust jako symbol człowieka poszukującego sensu życia.
Jest to dramat, ale nietypowy w porównaniu ze wcześniejszymi. Nie ma regularności. Utwór nawiązuje do postaci pewnego alchemika, którego celem jest stworzenie złota. Utwór jest jednak o czymś innym. Faust chce rozszyfrować zagadkę życia. Chce zdemaskować człowieka i jego sens życia. Cecha charakterystyczna bohatera to aktywność. Chce wszystkiego sam doświadczyć. Zawiera pakt z diabłem. Faust zyskuje młodość i możliwość poruszania się w czasie i przestrzeni. Faust uważa, że nauka nic nie daje. Odrzuca wiedzę książkową, racjonalną, teoretyczną. Ma świadomość, że człowiek sam nie może poznać świata. Świat pozaziemski może pomóc w poznaniu świata ziemskiego. Całe życie dąży do poznania pewnych racji. Jest zafascynowany tym co go otacza i tym co się przed nim odkrywa. Jego tragizm polega na tym, że ucząc się całe życie nie uzmysłowił sobie, że nic nie wie. Boli go to, że musiał korzystać z pomocy diabła w celu poznania świata. Czuje się nic nie warty. Człowiek musi wybierać. Jest do tego zmuszony. Ludzka natura nakazuje człowiekowi zdobywanie wiedzy, ale nie daje mu do tego żadnych narzędzi.
5.Dwa sposoby patrzenia na świat w balladzie J.W Goethego „Król Olch”
6.Biografia Adama Mickiewicza – typową biografią romantyka.
Adam Mickiewicz urodził się 24.XII.1798 r. w Zaosiu koło Nowogródka, zmarł 6.XI.1855 r. w Konstantynopolu. Syn Mikołaja adwokata przy sądach nowogródzkich i Barbary z Majewskich. Po ukończeniu szkół dominikańskich w Nowogródku wstąpił w 1815 r. na uniwersytet w Wilnie, gdzie zyskał wykształcenie w zakresie filologii klasycznej, literatury ojczystej i historii. Od września 1819 roku obją na krótko posadę nauczyciela szkoły sredniej w Kownie. Należał w owych czasach do towarzystwa Filomatów i Filaretów i z tego powodu został osadzony w więzieniu (klasztor ojców Bazylianów w Wilnie) gdzie przebywał od 23.X.1823 r. do 21.IV.1824 r. Następnie został zesłany w głąb Rosji. Przeby- wał między innymi w Petrsburgu, Odessie i Kownie. W Rosji poznał wielu wybitnych pisa- rzy. W 1829 r. znalazł się w Niemczech, a następnie w Rzymie, gdzie dowiedział się o wybuchu powstania listopadowego. W kwietniu 1831 r. wyruszył przez Genewę i Paryż do Wielkopolski, którą opuścił w marcu 1832 r. po czym przez Drezno udał się z powrotem do Paryża. Tam ożenił się w roku 1834 z Celiną Szymanowską. W 1839 r. objął w Lozannie katedrę profesora literatury rzymskiej, a w latach 1840 - 1844 piastował urząd profesora na katedrze literatur słowiańskich utworzonej w College de France. W roku 1844 za swą antyklerykalną postawę i propagowanie idei Andrzeja Towiańskiego został zawieszony w czynnościach profesora. W lutym 1848 r. przebywał w Rzymie, gdzie uzyskał audiencję u Piusa IX,a póżniej zorganizował ochotniczy legion polski. Po objęciu władzy przez Napoleona III zaniechał działalności politycznej i objął posadę jako bibliotekarz w paryskiej Bibliotece Arsenału. We wrześniu 1855 r. wyjechał do Konstantynopola z za- miarem tworzenia oddziałów polskich mających wystąpić prezeciwko Rosji. W mieście tym zmarł nagle, najprawdopodobniej na cholerę. Jego ciało zostało przewiezione do Paryża, a obecnie spoczywa w podziemiach katedry wawelskiej.
W swych tomach poezji wydanych w 1822 i 1823 r., a obejmujących "Ballady i romanse", II i IV cz. "Dziadów" oraz powieść poetycką "Grażyna", dokonał jako pierwszy w literaturze polskiej twórca - przełomu romantycznego. Dokonał w tych dziełach zwrotu do wierzeń i wyobraźni ludowej. W "Oddzie do młodości" natomiast prawa młodości podporzadkował służbie nadrzędnego ideału.W Rosji napisał "Sonety"(1826 r.) i "Konrada Wallenroda" (1828 r.). W 1832 r. stworzył III cz."Dziadów" i "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego", a w 1834r. "Pana Tadeusza". W Paryżu prowadził bardzo ożywioną działalność publicystyczną (czasopisma polityczne "Pielgrzym Polski" oraz założony w 1849 r. i redagowany przez niego dziennik "Trybuna Ludów" wychodzący w języku francuskim). Swe utwory pisał językiem prostym, co uczyniło jego dzieła dostępnymi dla ogółu czytelników.
7.Program romantyków zawarty w „Balladach i romansach”. Cechy romantyczne całego cyklu. „Romantyczność” – propozycja nowego spojrzenia na świat.
Romantyzm, to epoka nastała po krótkotrwałym klasycyzmie i potężnym Oświeceniu. Twórcą, którego twórczość możemy uznać za inicjację nowego ruchu filozoficznego był Adam Mickiewicz. Stało się tak dzięki opublikowanym w 1822r. "Balladom i romansom". Z zbioru tych utworów przedstawiających program literacki romantyzmu należy wymienić: "Romantyczność", "Odę do młodości", "Świteziankę", "Dziady kownieńsko - wileńskie". We wszystkich tych utworach mamy przedstawione główne założenia epoki: opowiedzenie się po stronie wiary, odrzucenie chłodnego racjonalizmu oświecenia, protest przeciwko panującym stosunkom społecznym, krzywdom i niesprawiedliwościom, występowanie postaci fantastycznych, nowatorstwo językowe, czerpanie z mowy potocznej i ludowej, uznanie ludowych norm moralnych oraz wybór nowego gatunku literackiego. Zbiór poezji "Ballady i romanse" został określony jako brany z ludu dla ludu i z narodu dla narodu.
"Romantyczność" to ballada nosząca charakter manifestu poetyckiego romantyków, opowiadająca o przeżyciach młodej dziewczyny z ludu - Karusi, odczuwającej obecność i bliskość zmarłego niedawno kochanka. ("Tyżeś to w nocy? to ty, Jasieńku! Ach! i po śmierci kocha! Tutaj, tutaj, pomaleńku, Czasem usłyszy macocha!"). Zebrani wieśniacy wierzą w obecność duszy zmarłego i szepczą modlitwy. ("Mówcie pacierze! - krzyczy prostota - |Tu jego dusza być musi."). Na to odzywa się starzec pogardzającego przesądami i wiarą ludu, reprezentujący pokolenie klasyków, który stwierdza, że nikogo wokół Karusi nie ma i żeby ludzie przestali się bać. Jednakże, jak na polemikę z upadającymi racjami ostatnie słowo należy do przedstawiciela romantyków, którzy odrzucali rozumowe postrzeganie świata, jednoczyli się natomiast z uczuciami ludu. ("Słuchaj, dzieweczko!" - krzyknie śród zgiełku Starzec, i na lud zawoła - |>>Ufajcie memu oku i szkiełku, Nic tu nie widzę dokoła.Dziewczyna czuje - odpowiadam skromnie - |A gawiedź wierzy głęboko; Czucie i wiara silniej mówi do mnie| Niż mędrca szkiełko i oko.Dochowaj, strzelcze, to moja rada: Bo kto przysięgę naruszy, | Ach biada jemu, za życia biada! | I biada jego złej duszy!"). Mamy też tu do czynienia z motywem ludowym co jest cechą charakterystyczną twórczości romantycznej.
Romantyczny charakter "Dziadów cz. II i IV" - ogłoszonych w 1823r. podkreśla już sama numeracja - nieuporządkowana i nie mająca żadnego logicznego wytłumaczenia a także fakt, że poszczególne części są ze sobą bardzo luźno powiązane. Łączy je faktycznie jedynie data - 1 listopada symbolizująca ludowy obrzęd Dziadów i nastrój grozy i tajemniczości. Obrządek ten, a w konsekwencji i utwór, miały przestrzegać przed niewłaściwym i nieetycznym postępowaniem w życiu doczesnym i wynikającymi z tego konsekwencjami. II część "Dziadów" wskazywała więc, podobnie jak "Romantyczność", że doświadczenia ludowe ogarnia znacznie większy zakres wiedzy niż nauka racjonalna, ale i ono staje się bezradne wobec uczucia, które łamie wszystkie granice. Poeta ostrzega również, aby ludzie postępowali zgodnie z normami współżycia międzyludzkiego na przykładzie gospodarza, który za życia nigdy nie chciał pomagać innym.("...Bo kto za życia nie był ni razu człowiekiem Temu człowiek nic ni pomoże..."). Jest też w tym utworze - w jego części IV - przedstawiona miłość prawdziwie romantyczna - taka, jakiej oczekiwał poeta od młodego pokolenia. Romantycy twierdzili, że największym i najwspanialszym uczuciem jest miłość pomiędzy ludźmi i pomimo, że nieraz bardzo trudno jest jej dochować należy do tego dążyć za wszelką cenę, gdyż inaczej grożą takie cierpienia jakie dręczą Gustawa. Jednocześnie też utwór ten przekonuje, że nawet jeśli ludzie dążący się uczuciem miłości są oddzieleni od siebie, po śmierci połączą się na wieczność. ("...Gdy nad podłym wzbijem się ciałem, Złączy się znowu jedność, dusza z duszą zleje...").
8.„Oda do młodości” – treść i znaczenie utworu, cechy oświeceniowe i romantyczne.
Powstała ona w 1820 roku. Została ona napisana do filomatów. Stał się to utwór bardzo popularny. Wyrażał poglądy młodego pokolenia. Jest tu prezentacja świata rzeczywistego zastanego i świata, który ma powstać, który jest dopiero w zamysłach. Obecnie ludzie zadowalają się tym co mają. Ukazany jest świat klasycyzmu. Ludzie widzą tylko to co da się wytłumaczyć. Ludzie starego pokolenia są egoistami. Ludzie są bez serca. Świat jest gnuśny, krępujący. Panuje w nim marazm i apatia. Apoteoza młodości i pewnego braterstwa. Nowy świat będzie o wiele lepszy. Będzie swoboda i wolność. Nieograniczone możliwości dla młodzieży. Należy walczyć choć początki będą ciężkie. Ludzie powinni trzymać się razem i kierować się uczuciami i emocjami. Zapanuje wtedy jedność, wspólnota i braterstwo. Będą ludzie wtedy mogli żyć tak jak tego będą pragnąć. Wiersz ma charakter pewnej odezwy. Świadczy o tym często wypowiadane zdanie wykrzyknikowe. Adresatem jest młodzież. Podmiot liryczny pragnie zdecydowanych zmian. Kontrastowany jest tu świat stary, obecny z nowym, z marzeniami. Są tu żądania walki z tym co ogranicza wolność i swobodę. Aby nastał nowy świat należy się jednoczyć. Młodzież powinna patrzeć dalej niż stare pokolenie. Nie wolno się przejmować niepowodzeniami. Jeżeli nie zacznie się działać to pozostanie się w starym świecie. Nowy świat ma być rozpoczęty przez młodość. Oni będą nim władać. Ci którzy walczą nigdy nie zestarzeją się duchem. Wiersz ten ma charakter rewolucyjny. Jest to nawoływanie do walki o wolność. Oda wyraża optymizm wierząc, że świat zostanie zmieniony. Jest to utwór z pogranicza romantyzmu i klasycyzmu:
Elementy romantyczne:
- apoteza młodości, jawna
- wyraźny bunt
- wyższość uczuć, spontaniczne reakcje, emocje
- obecność dwóch światów, przeplatanie się ich
- najwyższe wartości: swoboda, wolność, nieskrępowanie
- przezwyciężenie norm racjonalnych, empirystycznych
- skreślenia, epitety, które nie miały miejsca w klasycyzmie, nowe elementy obrazowania - miały oburzać klasyków
Elementy klasycystyczne:
- gatunek - oda, w to wpleciony wiersz, odezwa, apel
- odwołanie do cech antycznych
9. Przesłania moralne (ludowość) w II cz. „Dziadów” i balladach A. Mickiewicza
Fascynacja romantyków ludowością wynika z akceptacji oświeceniowej opozycji cywilizacja - natura. Bliski jest im pogląd, że cywilizacja niszczy wrażliwość i zdolność odbierania świata. Lud zachował zdolność poznawania tajemnic natury, miejsce na odczuwanie dziwności świata. Odczuwa grozę, rozumie duchowość, rozpoznaje dobro. Dlatego też poeta przyjmuje ludowe kategorie moralne, widzenie świata, poczucie sensu istnienia. Ludowość i regionalizm w balladach Adama Mickiewicza są wszechobecne. Przejawiają się w :
-języku gminnym,
-bohaterach ludowych,
-motywach pieśni gminnych,
-ludowych kategoriach myślenia o świecie, naturze,
-elementach stylizacji językowej (elementy przyśpiewki ludowej).
10.Konrad Wallenrod – jego dzieje, wybory tragiczne, pojęcie walenrodyzmu. Twoja ocena czynów i postawy Konrada.
Adam Mickiewicz stworzył w swojej powieści poetyckiej pod tytułem: "Konrad Wallenrod" bardzo kontrowersyjnego bohatera. Konrad Wallenrod dokonał rzeczy wielkiej - uratował ojczyznę od niechybnej klęski, ale używając metod niegodnych średniowiecznego rycerza. Nasuwa się pytanie: bohater czy zdrajca? Postaram się rozjaśnić tę sprawę zastanawiając się nad okolicznościami wydarzeń tej historii oraz nad dylematami, na które napotkał Wallenrod.
Konrad Wallenrod w momencie podjęcia decyzji o spisku był szczęśliwym mężem. Niestety Litwie groziła napaść krzyżacka. Tutaj Wallenrod napotkał pierwszy dylemat: Walczyć o kraj i zostawić żonę, czy pozostać wśród bliskich. Pierwsza możliwość z pozoru dawała mu szczęście, ale ponieważ wychował się w Zakonie, znał potęgę jego wojsk i zdawał sobie sprawę z tego, że Litwa nie miała najmniejszych szans w walce z nim. Gdyby ten scenariusz się sprawdził, Konrada gnębiłyby wyrzuty sumienia, że nie dopełnił swojego obowiązku wobec ojczyzny. Dodatkowo za pierwszym wariantem przemawiał fakt, że nie zaznałby szczęścia płynącego z przebywania z rodziną żyjąc w kraju rządzonym przez wroga. Wiedział, iż Krzyżacy nie daliby za wiele wolności Litwinom. Takie życie byłoby udręką. Postanowił bronić Litwy, ale czy ma sens działanie, które jest z góry skazane na porażkę? Ostatecznie wybrał walkę niehonorową. Spisek, który uknuł, kłócił się z podstawowymi prawami kodeksu rycerskiego, które nakazują walczyć czysto i otwarcie. Wallenrod złamał te zasady. Mamy tu do czynienia z tragizmem losu człowieka stojącego w obliczu beznadziejnej decyzji. Wszystkie możliwości przyniosłyby Konradowi niechybną klęskę. W takiej sytuacji wybrał najmniejsze zło. Tak właśnie postrzegałbym decyzję Wallenroda. Przecież każda możliwość działania, jaka była mu dana kłóciła się z kodeksem rycerskim. Ktoś mógłby powiedzieć, że powinien walczyć uczciwie i zginąć z honorem, ale obowiązkiem każdego rycerza jest obrona ojczyzny.
Z czasem, gdy Konrad Wallenrod musiał wysyłać rycerzy krzyżackich na bitwy, z których nie mieli możliwości ujść żywi, zrozumiał, że zabijając rycerzy zabija ludzi, którzy przysięgli posłuszeństwo Zakonowi. Wykonują i będą wykonywać rozkazy, bez względu na to czy uważają je za słuszne czy nie. Odbiera im w ten sposób podstawowe prawo każdego człowieka do życia. Konrad wchodząc na drogę spisku wybrał życie w masce. Musiał oswoić się ze świadomością, że do końca życia będzie musiał udawać kogoś innego, wyrzekając się swej tożsamości. Na dodatek nie miał pewności, czy jego poświęcenie zostanie kiedykolwiek docenione na Litwie, gdyż warunkiem powodzenia jego misji była absolutna tajemnica. Wszystkie te okoliczności doprowadziły go do skrajnych depresji. Unikał towarzystwa i zamykał się sam w pokoju szukając ucieczki w alkoholu, od którego się uzależnił.
Zdawał sobie sprawę z tragedii swojego losu. Cierpiał wiele, ale się nie poddawał i wytrwał do końca, czyli do momentu, w którym odkryto, kim był naprawdę i zabrakło już możliwości dalszego działania. Może powinien zaprzestać rzezi posłusznych mu rycerzy wcześniej, ale uważam, że żyjąc w takiej rozterce psychicznej Wallenrod stracił zdolność racjonalnego myślenia. Jedyne o czym pamiętał to dobro ojczyzny i tego się "trzymał". To go w części usprawiedliwia. Pamiętajmy też o kolejnej ważnej rzeczy. Fakt, że Konrad doznał takiego konfliktu moralnego, świadczy o tym, że był osobą prawą, tyle że postawioną w beznadziejnej sytuacji. Gdyby jego misję wykonywałby człowiek niehonorowy, to nie poczułby w ogóle, że czyni zło.
Moim zdaniem trudne jest rozgraniczanie, czy Konrad zdradził, czy był bohaterem. Ludzie, którzy mają władzę, często zmuszani są do podejmowania decyzji kontrowersyjnych. Muszą posiadać umiejętność dokonywania wyborów. Natrafiają bowiem na dylematy, w których bez względu na wybór rozwiązania złamią jakąś zasadę postępowania. Czasami władca podejmuje krok słuszny, jeśli chodzi o dobro państwa, ale sprzeczny z jego zasadami moralnymi, przekonaniami religijnymi. Konrad Wallenrod nie postępuje zgodnie z etyką chrześcijańską, a przecież wierzył w Boga i głosił wiarę w zamku Kiejstuta.
Machiavelli w swoim dziele pod tytułem "Książę" napisał: "Macie bowiem wiedzieć, że są dwa sposoby walczenia - trzeba być lisem i lwem." Maksymę tę wybrał Mickiewicz jako motto swojego utworu. To zdanie mówi o tym, że bycie władcą oznacza czasami robienie rzeczy wbrew własnemu sumieniu. Dlatego władców poznajemy po tym, jak zachowują się w wyjątkowo trudnych sytuacjach. W takim położeniu znalazł się Konrad. Podziwiam go za to, że nie załamał rąk, świadomy tego, że nie ma już dla niego ratunku. Rozważył wszystkie za i przeciw i wybrał to co przynosiło największą korzyść jego ojczyźnie.
Walenrodyzm - jest to postawa człowieka, który poświęca się walce o słuszną ideę - np. o wolność kraju, lecz żeby osiągnąć swój cel, musi użyć nieetycznych środków, metod podstępu i zdrady - nagannych moralnie
11.„Sonety Krymskie” – utwory o przyrodzie, ale także o przemijaniu, tęsknocie, cywilizacji i uczuciach poety pielgrzyma. Cechy romantyczne całego cyklu.
Sonet - kunsztowna forma stroficzna składająca się z 14 wersów ułożonych w dwie zwrotki 4 wersowe i 2 zwrotki 3 wersowe (tercyny). Wyróżniamy dwa rodzaje sonetów - włoski zakończony tercyną o układzie rymów aba i sonet francuski zakończony dystychem o rymach aa. "Sonety krymskie" to arcydzieło polskiej literatury, przetłumaczono je na 21 języków. Stanowią cykl 18 utworów napisanych w latach 1825-1826 pod wpływem krymskiej wycieczki latem i jesienią 1825 roku. Wydane w Moskwie w 1826 roku wraz z sonetami odeskimi. "Sonety odeskie" to cykl utworów miłosnych, w których autor bawi się tradycyjnym tematem literackim. Miłość potraktowana jest jako postać gry salonowej. Ten cykl utworów zamyka sonet 22 pt. "Eskuza" - słowo to pochodzi z języka francuskiego i oznacza usprawiedliwianie się. Autor stara się usprawiedliwić, że w swej twórczości sięgał po tematy błahe, nieheroiczne. Zamyka utwór sentencją "Taki wieszcz jaki słuchacz".
"Stepy akermańskie"
Pierwsza zwrotka jest rozbudowaną metaforą porównawczą - autor podróż przez stepy porównuje do żeglugi. Podmiotem literackim jest podróżny. Zwrotka ta przedstawia piękno stepu. W drugiej odnajdujemy monolog udramatyzowany - kołysanie traw stepowych budzi u podróżującego obawę, nostalgię. Przedmiot owego niepokoju poznajemy w dwóch kolejnych zwrotkach. Skrzypienie na stepie kojarzy się mu z żurawiami studniowymi - podmiot liryczny wspomina ojczyste strony. Próbuje usłyszeć głos ze swego kraju ojczystego, lecz starania te są daremne - "Jedźmy, nikt nie woła".
"Sonet piąty"
Podmiotem literackim jest tu nowy typ bohatera pod postacią Pielgrzyma. Poddany on jest działaniu natury, jej żywiołów. Przytłacza ona Pielgrzyma swym ogromem, potęgą i pięknem. Jest on postacią romantyczną, nęcą go nie tylko objawy wielkości i piękna natury, lecz także jej tajemniczość. Sonet ten jest ujęty w formie dialogu pomiędzy Mirza i Pielgrzymem, co jest nowością w stosunku do tradycji sonetowej.
"Burza"
Opis żywiołu morskiego. W pierwszej zwrotce autor opisuje za pomocą krótkich wypowiedzi oraz wyliczeń czynności dramatyczną walkę marynarzy z żywiołem. Opis nacechowany jest grozą i dramatyzmem. W drugiej zwrotce spienione fale morskie porównuje do geniusza śmierci atakującego fortecę. Trzecia i czwarta zwrotka to przedstawienie reakcji ludzkich w sytuacji ostatecznego zagrożenia życia - lęk, modlitwa, rozpacz. Na tym tle wyróżnia się jeden podróżny - zachowuje całkowitą obojętność, to życie jest mu obojętne. Zdesperowanym człowiekiem jest zapewne Pielgrzym.
"Widok gór ze stepów Kozłowa"
Autor zastosował ciekawą konstrukcję świata przedstawionego - ukazany jest przez dwa podmioty liryczne - Pielgrzyma i Mirzę. Obaj spoglądają na Czatyrdach. Autor obrazuje różne reakcje człowieka w obliczu piękna góry. Na tle mentalności Europejczyka ukazuje mentalność człowieka wschodu. Pielgrzym spogląda na górę ze zdumieniem, lękiem. Mirza natomiast patrzy na nią jak zdobywca. Zamykająca utwór "Aa!" to zdumienie Pielgrzyma odwagą Mirzy.
Tradycyjną tematyką sonetów jest poezja miłosna. Mickiewicz natomiast ukazał w nich panoramę krainy. W cyklu 18 utworów zastosował kompozycję nawiązującą do poematu podróżniczego. Podmiot liryczny - poeta, ukazuje bogactwo świata orientalnego poprzez indywidualne spojrzenie na świat Pielgrzyma - turysty oraz człowieka wschodu. W niektórych sonetach podmiot liryczny jest ukryty w strukturze utworu, w innych jest nim Pielgrzym, mający wyraźne rysy autorskie, w jeszcze innych jest nim Mirza. Istotnym motywem jest motyw pielgrzymki - archetypem literackim takiej wędrówki jest wędrówka do Ziemi Obiecanej. Romantyczny bohater wędruje do ojczyzny. W sonetach ukazał poeta rozdarcie wewnętrzne Pielgrzyma między zachwytem nad Krymem a tęsknotą za ojczyzną.
Orientalizm w sonetach.
Romantyków europejskich fascynowało wszystko co egzotyczne. Orientalizm w sonetach przejawia się w tematyce - autor opisuje krainę egzotyczną, wprowadza wschodnie słownictwo, ukazuje elementy wschodniej religijności i kultury. Stara się także przedstawić mentalność człowieka wschodu, konstruuje niektóre tropy stylistyczne na wzór stylu orientalnego.
12.Mesjanizm w III cz. „Dziadów”
Bóg nie raczył odpowiedzieć dumnemu Konradowi, miotającemu się w swojej celi pod presją uczucia. Lecz odpowiedział skromnemu duchownemu, który nazywa się sam prochem i mieczem ks. Piotrowi. Ks. Piotr przeżywa w swojej celi Widzenie. To jest właśnie odpowiedź Boga mistyczne uniesienie, w efekcie, którego dane jest księdzu ujrzeć dzieje Polski i jej przyszłość.
Całość wizji jest romantyczną realizacją hasła mesjanizmu narodowego. Ks. Piotr widzi dzieje Polski ułożone na wzór dziejów Chrystusa, męczeństwo polskiego narodu ma zbawić inne ludy.
Ksiądz Piotr zobaczył:
I. Spojrzenie z lotu ptaka
- szereg splątanych dróg wiodących na północ, na nich tłum wozów, które wiozą Polaków na Sybir. To nasze dzieci krzyczy ks. Piotr i carat jawi się w na Sybir. To nasze dzieci - krzyczy ks. Piotr - i carat jawi się jako biblijny Herod - morderca dzieci
II. Wizja pojedynczego człowieka, który "wszedł" - dziecięcia, które wyrośnie na mściciela i wskrzesiciela narodu, ...a imię jego czterdzieści i cztery (mesjanizm jednostki)
III. Naród związany z Europą, która nad nim urąga. Wizja procesu na wzór losów Chrystusa. Gal (czyli Francja) ukształtowana jest na podobieństwo Piłata, który umywa ręce, lecz wydał wyrok.
IV. Droga krzyżowa - "Naród -Chrystus" dźwiga krzyż ukuty z trzech ludów (trzy zabory) a ramiona rozciąga na całą Europę
V. Ukrzyżowanie - u stóp, na wzór Matki Boskiej, opłakuje Naród matka Wolność. Rani go w bok żołdak Moskal
VI. Wniebowstąpienie Naród unosi się ku niebu w białej szacie, lecz przemienia się w portret wybawcy namiestnika wolności. Znów wizja jest niejasna. Oto postać o trzech obliczach stoi na trzech stolicach i na trzech koronach najwyraźniej pognębi zaborców. Powtarza się jego imię: czterdzieści i cztery. Ten obraz kończy "Widzenie"
Obrazy, które ujrzał ks. Piotr nie są jasne i klarowne. Tak jak w objawieniach biblijnych pełno tu symboli, niedopowiedzeń, zagadek. Nawet słynne czterdzieści i cztery. Losy narodu polskiego ukazane są wyraźnie na wzór dziejów Jezusa Chrystusa poszczególne elementy znajdują swoją analogię i dlatego cała wizja jest literacką realizacją koncepcji: Polska Chrystusem Narodów.
13.Tematyka i artyzm liryków lozańskich.
"Snuć miłość"
Brak tu ekspresji uczuć czy świadectwa uniesień emocjonalnych. Autor odszedł od liryki inwokacyjnej i bezpośredniej. Wypowiedź ma charakter religijno - filozoficzny, zawiera środki ekspresji pośredniej, symbol, sugestię. Poeta pisze o miłości jako władzy duszy, jako o tej cząstce ludzkiej natury otrzymanej przez Boga. Miłość to przestrzeń duchowa, w której dokonuje się największy człowieczy rozwój, jest źródłem mocy duchowej.
"Bóg stał się człowiekiem, by ludzie mogli stać się bogami"
Dzięki miłości następuje przebóstwienie natury człowieka.
"Nad wodą wielką i czystą"
Autor konstruuje dwustopniowy obraz poetycki. Trwanie natury (woda i obłoki) to żywe świadectwo mądrości Boga podczas gdy człowiek przemija. Dzięki temu przemijaniu człowiek stanowi integralną cząstkę wszechświata.
"Gdy tu mój trup"
Autor przedstawia dojrzewającego duchowo człowieka. Odrębność duszy i ciała, szczególnie u ludzi w podeszłym wieku jest bardzo wyraźna. Obecność duszy staje się pozorna, ulatuje ona do ojczyzny myśli. Ojczyzną taką dla poety są jego wspomnienia, uczucia młodzieńcze, krainy dalekie, choć sercu bliskie.
"Polały się łzy me czyste, rzęsiste"
Utwór charakteryzuje się niezwykłą zwięzłością, autor dąży do poetyckiego skrótu, maksymalizacji znaczeń. Wiersz - płacz, podsumowanie własnej egzystencji. Wszystkie ludzkie osiągnięcia, sukcesy są marnością, gdyż każde ludzkie życie kończy się poczuciem egzystencjalnej klęski.
"Ach, już w rodzicielskim domu"
Autor dokonuje podsumowania życia. Sugeruje, iż istotną wartością nie są słowa, lecz czyny miłości i miłosierdzia.
"Pytasz, za co Bóg trochą sławy mnie ozdobił"
Rozwinięcie myśli z poprzedniego utworu. Pochwała pokory i milczenia. Nawiązanie do błogosławieństw ewangelicznych. Zaczynem dobra nie są ani uniesienia, ani filozofie, tylko prawe ludzie uczynki miłości. Są tworzywem królestwa bożego na ziemi. Romantyczny wieszcz u schyłku życia dokonuje poetyckiej analizy powołania poetyckiego. Wyraża pogląd historiozoficzny, iż istotne w życiu nie są wydarzenia historyczne, lecz indywidualna świętość każdego człowieka.
"Gęby za lud krzyczące"
Odrzucenie ideologii rewolucyjnej. Autor sugeruje, iż ci, którzy krzyczą w imieniu ludu są fałszywymi prorokami i u kresu ich dziejów czeka ich tylko zapomnienie.
14.„Pan Tadeusz”
Za wzór polskiej Arkadii uznaje się dzieło napisane w romantyzmie przez Adama Mickiewicza, który w „Panu Tadeuszu” prezentuje nam Soplicowo jako krainę szczęścia i dobrobytu, którego nie zakłóciło nawet ówczesne tło historyczne. Soplicowo zostało przedstawione jako kraina mniej lub bardziej zamożnej szlachty, jednak przesiąkniętej szlachecką kulturą, tradycją i patriotyczną atmosferą. Mickiewicz przedstawia życie w Soplicowie jako nieustanną ucztę, gdzie ludzie spędzają czas na zabawach, wieczerzach, polowaniach i miłych gawędach. Jest to obraz typowo idealny gdzie świat jest piękny i ludziom żyje się szczęśliwie, dlatego brak w nim buntowników, dlatego jest tam brak osób skłóconych ze społeczeństwem. Sam dworek stał się symbolem polskości, zakątkiem gdzie czas stanął w miejscu i przypomina lata dziecięce oraz przodków. Najważniejszą cechą Soplicowa jest towarzysząca mu harmonia, dworek jest samowystarczalny a w nim każdy ma swoje zadanie, zarówno ludzie jak i natura, dlatego panuje tam porządek. Rytm życia regulowany jest przez dawne zwyczaje i tradycje natura znajduje się w ścisłej więzi z człowiekiem, ludzie żyją z nią we wspólnym rytmie i czerpią z niej radość i korzyści. Soplicowo jest otwartym i życzliwym miejscem, drzwi świadczą o serdeczności a okna umożliwiają bliższy kontakt z naturą, która otacza dwór. Mickiewiczowskie Soplicowo jest, więc idyllą, stanowi utopię ludzkiej szczęśliwości, dzięki swoim pierwotnym cechą.
Innym przykładem może być dwór Korczyńskich znany z „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej tak jak Soplicowo, położony jest w pięknym litewskim krajobrazie literackim. Praca decyduje o społecznej przydatności jednostki. Według niej dzieli się bohaterów na pozytywnych i negatywnych, na tych, którzy pracują i w ten sposób wspomagają gospodarkę kraju, oraz tych, którzy żyją z pracy innych. Do pierwszej kategorii należą Bohaterowicze, którzy bardzo ciężko pracują. Uprawiają ziemię, hodują zwierzęta. Ich ciężkie życie jednak napawa ich radością i zadowoleniem. Zaścianek, mimo trudności i przeciwności losu, optymistycznie patrzy na świat, całkowicie spełniając się na polu pracy. Jest ona dla Bohaterowiczów motorem życia, jego celem i sensem. To właśnie Bohaterowiczowie, uboga szlachta, pełna sił życiowych, zdrowa, przechowująca i utrwalająca narodowe tradycje i obyczaje, dzięki czemu jej życie nabiera sensu, barw i blasku, jest przykładem żyjącego w idealnym świecie społeczeństwa. Natomiast kraina jest dla jej mieszkańców idealna, nawet stworzona pracą własnych rąk, jest swego rodzaju Arkadią.
Jacek Soplica - nowy typ bohatera romantycznego
Główną postacią utworu jest Jacek Soplica, który całe swe życie poświęcił walce o wolność
ojczyzny. W młodości był ulubieńcem okolicznej szlachty, typowym warchołem i zabijaką. Bywał
nawet zapraszany przez miejscowego magnata Stolnika Horeszkę. Jacek był potrzebny
Horeszce, ponieważ mógł dowolnie manipulować na sejmikach głosami okolicznej szlachty.
Stolnik Horeszko miał córkę Ewę, młodzi szybko pokochali się. Dumny magnat nie zgodził się
oddać ręki córki ubogiemu szlachcicowi - wolał unieszczęśliwić oboje. Ewa została wkrótce
wydana za bogatego kasztelana, z którym pojechała na zesłanie, pozostawiając w kraju pod
opieką Telimeny córkę Zosię. Jacek zaś ożenił się z "pierwszą napotkaną po drodze kobietą",
która urodziła mu syna Tadeusza i w niedługim czasie zmarła. Urażona ambicja Jacka Soplicy
doprowadziła go do krwawej zemsty. Często błąkał się w pobliżu zamku Horeszków, nie mogąc
pogodzić się ze stratą ukochanej. Pewnego razu był więc mimowolnym świadkiem triumfalnego
odpierania przez Horeszkę ataku Moskali na zamek. Emocje spowodowane wyrządzoną przez
Horeszkę krzywdą zwyciężyły. Jacek wymierzył z pistoletu, a oddany strzał, niestety, okazał się
celny. To wydarzenie spowodowało przełom w życiu Jacka Soplicy, tym bardziej że niesłusznie
wzięto go za stronnika Moskali. Jacek wyjechał, udał się do Legionów, był kilkakrotnie ranny, aż
wreszcie w przebraniu księdza Robaka powrócił na Litwę ze specjalną misją - miał organizować
powstanie na Litwie, którego wybuch był naznaczony na moment wkroczenia wojsk
napoleońskich. Jacek z narażeniem życia wędrował od dworu do dworu, w karczmach wiejskich
agitował też chłopów do powstania. Nawet własnemu synowi nie wyjawił kim jest, chociaż
niejednokrotnie bardzo tego pragnął.
Jacek Soplica jest wzorem prawdziwego patrioty, który wszystko poświęcił w służbie ojczyźnie,
podobnie jak Konrad Wallenrod czy Konrad z "Dziadów". Mimo to zwykło się mówić o Soplicy,
że jest przykładem nowego typu bohatera w literaturze polskiej. Ta nowość polegała przede
wszystkim na tym, że Jacek Soplica nie działał już samotnie, tak jak jego wielcy poprzednicy,
lecz poparcia dla swej idei niepodległościowej szukał wśród szerokich mas szlacheckich oraz
wśród ludu. Ta przemiana polskiego bohatera romantycznego, obserwowana na przykładzie
Soplicy, znamienna jest dla całego pokolenia polskich rewolucjonistów, którzy po klęsce
powstania listopadowego zrozumieli, jak wielkim błędem była idea samotnej walki szlachty, która
nie zdecydowała się szukać poparcia i pomocy wśród polskiego ludu.
Soplica ma także wiele cech charakterystycznych dla bohatera romantycznego, a więc przeżywa
nieszczęśliwą miłość, jest pełen wewnętrznego rozdarcia, przeżywa konflikty, a przede
wszystkim jest postacią dynamiczną, jego charakter kształtuje się w trakcie trwania akcji utworu.
Mickiewicz świadomie podkreśla, jak wielkie znaczenie w życiu człowieka odgrywa służba
ojczyźnie. Żarliwy patriotyzm i poświęcanie się dla ojczyzny powoduje, że przebaczamy Jackowi
Soplicy wszystkie grzechy jego młodości, stawiamy go w rzędzie tych bohaterów literackich,
którzy stanowią dla nas wzory osobowe.
Ostatecznie Jacek Soplica nie osiąga zamierzonego celu. Plany jego krzyżuje dawny sługa
Horeszki Gerwazy, który poprzysiągł zemstę na wszystkich Soplicach. Organizuje on przy
pomocy mieszkańców zaścianka - Dobrzyńskich - zajazd na Soplicowo. W momencie, kiedy
interweniuje wojsko carskie, zwaśnione strony natychmiast się godzą w obliczu wspólnego wroga
i zwracają przeciwko Moskalom. To zostaje poczytane za bunt, uczestnicy walki muszą uciekać
za granicę, aby powrócić z wojskami Napoleona. Sam Jacek Soplica zostaje ciężko ranny
i umiera, uzyskawszy przedtem przebaczenie Gerwazego. Wątek sporu o zamek między
Soplicami a przedstawicielem rodu Horeszków, Hrabią, został rozwiązany w sposób tradycyjny
- zwaśnione rody godzą się dzięki małżeństwu Zosi (córki Ewy Horeszkówny) z Tadeuszem
(synem Jacka Soplicy). Epopeja kończy się postępowym akcentem (chociaż nierzeczywistym).
Tadeusz po odziedziczeniu majątku przeprowadza w swoich dobrach uwłaszczenie chłopów.
15.Ewolucja bohatera romantycznego.
W utworach A. Mickiewicza można zauważyć zmienność typu bohatera romantycznego. W zależności od stanu uczuć poety i wydarzeń z jego życia bohater w dziełach ewoluuje od (będącego pozostałością z klasycyzmu) typu bohatera "zbiorowego" ("razem młodzi przyjaciele, w szczęściu wszystkiego są wszystkich cele") ukazanego w "Odzie do młodości" i "Pieśni filaretów", aż do Jacka Soplicy, patrioty przygotowującego powstanie i chcącego wyzwolić ojczyznę ("Pan Tadeusz").
Bohatera, którym jest zbiorowość można znaleźć w utworach z młodzieńczego okresu życia Mickiewicza.Na wprowadzeniu przez Adama tego typu do utworów zaważyły nie tylko klasyczne "naleciałości", ale i własne doświadczenia poety (założenie i działalność w organizacjach filomatów i filaretów).
W sonetach natomiast pojawia się bohater - pielgrzym, który podróżuje po świecie opisując swe doznania i krajobrazy. Bohater ten "wpływa na suchego przestwór oceanu", opisuje swe wrażenia zmysłowe("Stepy akermańskie", Tryptyk morski) lub też ogranicza się do bezosobowego opisu widoków i zawarcia refleksji ("Czatyrdach", "Bakczysaraj", "Ajudach". Autor utożsamia się zwykle z bohaterem, gdyż opisuje w "Sonetach krymskich" swe wrażenia z podróży na Krym (1825)
Dzięki powieści poetyckiej "Konrad Wallenrod" możemy poznać kolejnego bohatera. Jest nim tytułowy Konrad, który to dał początek powstaniu wallenrodyzmu oraz wzorca bohatera wallenrodycznego. Wymieniony bohater jest postacią tragiczną, gdyż musi wybierać pomiędzy drogami, z których każda prowadzi w ten, czy inny sposób do katastrofy(wybór między niehonorowym podstępem dla dobra ojczyzny, oraz otwartą walką i klęską Litwy). Ponadto jego miłość do kobiety jest wielka, lecz nie doprowadza go do takich ostateczności, jak bohatera opisanego poniżej.
Gustaw, występujący w IV części "Dziadów" jest typowym wzorem romantycznego kochanka. W utworze jest on upiorem stopniowo odkrywającym swe dzieje i tożsamość w ciągu trzech godzin wyznaczonych gasnącymi świecami(miłości, rozpaczy, przestrogi) Poznajemy go jako Pustelnika, następnie okazuje się Gustawem a pod koniec upiorem. Jest on bezgranicznie zakochany w kobiecie, która go porzuciła dla innego. Nie może on Przestać myśleć o ukochanej, więc w/g wyznanej przez niego myśli "kto na ziemi choć raz był w niebie, po śmierci nie trafi od razu", błąka się po świecie,cierpiąc z powodu nieszczęśliwej miłości. Bohater ten ma bardzo bogaty świat uczuć, wygłasza nawet teorię miłości, śmierci i geniuszu, a w swym monologu ukazuje zmienność uczuciową (od "Kobieto, puchu marny" do "ja jej winić nie mogę". Jest zamknięty w sobie, "obłąkany", prowadzi także z księdzem (klasykiem) spór światopoglądowy z punktu widzenia romantyka (świat żyje, ale żyje jak kościotrup nagi", "O kołach, sprężynach rozum was naucza, lecz nie widzicie ni ręki ni klucza").
Konrad ("Dziady" cz III) jest natomiast jak gdyby przeciwieństwem Gustawa. Kocha on "cały naród", nie jedną osobę. W czasie swej rozmowy z Bogiem ("Wielka Improwizacja") odnosi się do niego z dumą i pychą, gdyż twierdzi, że jako twórca, ma w sobie cząstkę boskości. Gotów jest nawet ( w imię narodu) rzucić Bogu obelgę prowadzącą do potępienia (Bóg carem). Jest to więc bohater prometejski, gotowy poświęcić się za wszystkich ludzi i sprzeciwić Bogu. Jego pycha zostaje jednak ukarana, gdyż nie otrzymuje on odpowiedzi na dręczące go pytania o sens cierpienia i przyszłe losy Polski. Odpowiedź tą dostaje pokorny ksiądz Piotr (wizja Polski - Chrystusa narodów). W widzeniu tym jest zawarta idea mesjanizmu (niewinni Polacy cierpią za wszystkie narody uciśnione Europy).
Jacek Soplica ("Pan Tadeusz") jest bohaterem dynamicznym. Z początku to zwykły hulaka, drobny szlachcic, który zyskiwał przyjaźń Stolnika tylko dlatego, iż miał poparcie dużej części drobnej szlachty. Stolnik chciał więc pozyskać ich "kreski". Kiedy jednak "podano mu czarną polewkę, gdy się oświadczył jego córce, obraził się i wyjechał. W czasie oblężenia siedziby Stolnika zemścił się i zabił go, jednak zrozumiał co uczynił i swymi czynami starał się zrehabilitować. Wstąpił do zakonu i jako ksiądz Robak dążył do przygotowania ogólnonarodowego powstania. Ponieważ w "Panu Tadeuszu" rody Horeszków i Sopliców łączą się i tworzą naród, w walce ze wspólnym wrogiem zapominają o swym sporze, więc i Jacek jednoczy się ze swym zawziętym wrogiem Gerwazym.
Widać więc, że bohater mickiewiczowski zmienia się z czasem i w miarę osiągania przez poetę dojrzałości społecznej i nabierania doświadczeń, dąży do realizacji szczytnych celów (wyzwolenie ojczyzny). Można więc stwierdzić, że mnogość wydarzeń w życiu A. Mickiewicza pozytywnie wpłynęła na rozwój literatury, gdyż dzięki takiej różnorodności bohaterów wykształciły się wallenrodyzm, mesjanizm. Wielość bohaterów wzbogaca literturę i pozwala spojrzeć na świat z różnych punktów widzenia.
16.„Kordian” J. Słowackiego.
„Kordian” to utwór Juliusza Słowackiego przedstawiający historię dojrzewania, oraz wizerunek psychologiczny młodego człowieka, głównego bohatera. Kordian jest przykładem bohatera romantycznego, ukazany jako 15-to letni chłopiec, dojrzewa i dorasta w trakcie rozwoju akcji dramatu. Początkowo jest wrażliwy, uczuciowy, rozmowny, odczuwający zwykle więcej niż inni ma skłonności do pogrążania w świecie poetyckich obrazów i iluzji. Żywiołem Kordiana początkowo jest miłość niemożliwa do zrealizowania, sztuczna, miała wypełnić pustkę życia. To nie była miłość autentyczna, jednak spowodowała ona zagubienie Kordiana, który nie mógł znaleźć sobie miejsca w otaczającym go świecie. Cierpi na „chorobę wieku” , charakteryzującą się bezsensem życia, bezcelowością wszelkich działań, uczuciem nudy. Niespełniona miłość doprowadza bohatera do próby samobójstwa. Ma ona jednak wymiar symboliczny, jest momentem rozpoczęcia podróży po Europie. Jest to czas dojrzewania duchowego bohatera, konfrontacji ideałów młodzieńczych z rzeczywistością. Podróże te są trwałą lekcją świata materialnego, autentycznego. W czasie monologu na szczycie Mont Blanc w bohaterze dokonuje się ostateczna przemiana, odnajduje on cel życia. Znajduje się w kulminacyjnym momencie konfliktu z całym światem. Jest osamotniony, lecz za cenę własnego życia będzie walczył o wolność i niepodległość narodu. Po powrocie do kraju Kordian przystępuje do spisku zabicia cara i wszystko co robi staje się wielkim pasmem niepowodzeń. Jako spiskowiec przeżywa rozmaite dylematy, rozterki moralne. Jest rozdarty wewnętrznie, zbyt słaby, by zabić cara. Moralność każe mu odrzucić myśl o zemście, etyka nakazuje mu wybrać drogę ofiary. Kordian chciałby działać wspólnie z narodem, jednak nie dokonał niczego, zabrakło mu wiary w to co robił. Jego walka okazała się bezcelowa, był to wielki, lecz jednorazowy czyn. Dramat kończy się sceną, gdy Kordian stoi przed plutonem egzekucyjnym za próbę zamachu na cara.
POLEMIKA Z MICKIEWICZEM W UTWORZE
Mickiewicz już za życia uznany został klasykiem, rola Słowackiego zaś została pomniejszona. Pojawiła się zazdrość poczucie niedocenienia. Różnice światopoglądowe sprawiły, że Słowacki niejednokrotnie polemizował z Mickiewiczem.
rozbieżność co do zadań poezji i poety (prolog)
I osoba (Mickiewicz) - poezja ma uśmierzyć ból, ma dać sen, letarg, aby zapomnieć o cierpieniach. Zaleca ona bierność, chce być osobą, na której skupi się cały ból. Koncepcja takiej poezji związana jest z mesjanizmem - poeta jako prorok, wieszcz.
II osoba (Lelewel) - przeciwnik mesjanizmu, nie popiera bierności. Poezja ma być bronią, aktywność, walka orężna, zbrojna, poezja ma ranić głupich i wrogów. Model poezji walczącej, tyrtejskiej, wezwanie do walki.
III osoba (Słowacki) - połączenie sił, jednoczenie narodu, poezja odwołująca się do ludowych tradycji, wzbudzająca ducha walki, zachowanie narodowych wartości, pielęgnowanie ich, poezja zbiornicą historii, tradycji, zachowywanie ducha narodu.
postawa wodza, przywódcy narodowego
Słowacki tak jak i Mickiewicz uważa, że poezja ma być tytrtejską. Naród kierowany przez poetę przegrywa. Egoizm poety, który używa narodu do inspiracji i natchnienia.
ideologia
Słowacki przeciw mesjanizmowi przeciwstawił winkelriedyzm.
Hasło winkelriedyzmu głosi Kordian na szczycie Mont Blanc. Słowacki zamieszcza ją jako własną, specyficzną, odmienną nieco od mickiewiczowskiej, koncepcję mesjanizmu narodowego. Myśl ta odwołuje się do średniowiecznej historii Winkelrieda- rycerza szwajcarskiego, który w trakcie bitwy w trakcie bitwy wbił sobie w pierś tyle wrogich włóczni, że przez wytworzoną lukę mogli przedrzeć się jego towarzysze. W ten sposób, poświęcając swoje życie, Winkelried umożliwił Szwajcarom zwycięstwo pod Sempach. Nazywając Polskę Winkelriedem, słowacki stawia znak równości pomiędzy czynem rycerza a powstaniem listopadowym. Swoim zrywem – wg tej koncepcji, Polska skupia na sobie uwagę mocarstw, zwłaszcza Rosji, tym samym umożliwiając innym uciśnionym narodom czyny niepodległościowe. Zapyta ktoś jaka jest różnica między mesjanizmem Słowackiego a Mickiewicza ? Zauważmy, że Mickiewicz przyrównywał Polskę do Chrystusa, ujmował to poswięcenie w kategoriach religijnych, nazywał zbawieniem świata- był wiec wymiar metafizyczny. Tymczasem Słowacki ogląda sprawę w wymiarze historycznym i politycznym, „ sprowadza ów mesjanizm na ziemię” . Winkelried nie był bogiem, dzieło polski jest umotywowane politycznie, koncepcja pozbawiona jest elementu religijno-metafizycznego.
17.Gatunki literackie.
Ballada
Termin pochodzi od slowa "ballare" (tanczyc), które oznaczalo ludowa piesn taneczna, wywodzaca sie z Prowansji. Na przelomie XIV i XV wieku doszlo do wykrystalizowania sie literackiego gatunku lirycznego o scisle okreslonej formie metrycznej. W XVI-XVII wieku balladami nazywano epickie piesni angielskie i szkockie, opowiadajace o niezwyklych, najczesciej tragicznych przygodach. Od XVIII wieku mianem ballady okresla sie krótki utwór poetycki o budowie stroficznej, opowiadajacy jakies niezwykle zdarzenie, ludowa legende, podanie historyczne. Dla ballady charakterystyczne jest mieszanie elementów lirycznych (niezwyklosc, nastrojowosc, emocjonalnosc), epickich (narracyjnosc, retrospekcja) i dramatycznych (bohaterowie w dzialaniu). Fabula jest rama, w która wpisana jest sytuacja jednostki wobec losu i problemów moralnych (wina i kara, wiernosc i zdrada). Ballada stala sie jednym z charakterystycznych gatunków przelomu romantycznego (Goethe, Schiller). W Polsce watki balladowe pojawily sie na tle wczesniejszej dumy (Julian Ursyn Niemcewicz). Romantycy siegali programowo po watki ludowe, ukazujac czynniki ograniczajace swobodny rozwój jednostek (konwencje spoleczne). Punktem zwrotnym w dziejach polskiego romantyzmu byly Ballady i romanse Adama Mickiewicza.
Dramat romantyczny
Gatunek dramatyczny uksztaltowany w dobie romantyzmu, bedacy wyrazem opozycji wobec regul dramaturgii klasycznej. Nawiazywal do doswiadczen teatru szekspirowskiego i hiszpanskiego oraz róznorodnych form melodramatu. Twórcy tego dramatu, m.in. Wiktor Hugo ("Hernani", "Maria Tudor"), Alfred de Musset ("Lorenzaccio"), Adam Mickiewicz ("Dziady"), Zygmunt Krasinski ("Nie-Boska komedia"), odrzucili w swoich dokonaniach regule trzech jednosci (tj. czasu, miejsca i akcji). Wprowadzili fabule dramatyczna o luznej kompozycji, dajaca znaczna swobode poszczególnym epizodom. Swobodnie laczyli elementy dramatyczne z epickimi i lirycznymi, monumentalne sceny zbiorowe z kameralnymi fragmentami, splatali watki realistyczne z fantastycznymi, tragizm z komizmem, patos z groteska.
Poemat dygresyjny
Uksztaltowany w okresie romantyzmu gatunek poezji narracyjnej laczacy elementy epickie z lirycznymi i dyskursywnymi. Jest to rozbudowany utwór wierszowany o charakterze fabularnym o fragmentarycznej i pozbawionej rygorów kompozycji. Sklada sie z luznych epizodów spojonych zazwyczaj watkiem podrózy bohatera. Na plan pierwszy wysuwa sie w nim zazwyczaj postac narratora, który traktuje opowiadane wydarzenia w sposób zartobliwy i ironiczny, dajac tym samym do zrozumienia, iz sa one jedynie pretekstem do wypowiadania rozmaitych refleksji, uwag, lirycznych uogólnien czy satyrycznych docinków. Poemat dygresyjny uksztaltowal sie w twórczosci George’a Byrona, którego "Don Juan" i "Przygody Childe Harolda" staly sie wzorem tego typu utworów. W literaturze polskiej arcydzielem tego gatunku jest "Beniowski" Juliusza Slowackiego.
powieść poetycka
Powstala w okresie romantyzmu odmiana poematu epickiego, charakteryzujaca sie wprowadzeniem elementów dramatycznych i lirycznych. Fragmentarycznosc, zaklócenia chronologii zdarzen sluza wytworzeniu napiecia i tajemniczosci. Narrator ujawnia swoje uczucia w nastrojowych opisach, lirycznych komentarzach i refleksjach. Tlo wydarzen jest czesto historyczne; rozgrywaja sie one czesto w sredniowieczu, niekiedy na Wschodzie. Twórcami powiesci poetyckiej byli Walter Scott ("Piesn ostatniego minstrela", "Pani jeziora") i George Byron ("Giaur", "Korsarz"), który wprowadzil motywy orientalne oraz bohatera o tajemniczej przeszlosci (bohater bajroniczny). W Polsce gatunek ten uprawiali Adam Mickiewicz ("Konrad Wallenrod", "Grazyna"), Juliusz Slowacki ("Mnich", "Lambro") i Antoni Malczewski ("Maria").
18.Motywy romantyczne.
Powtarzającym się problemem jest walka wyzwoleńcza "za wolność naszą i waszą". Bohaterowie są uczuciowi, zindywidualizowani, głęboko przekonani o swojej misji. Widać go w sienkiewiczowskiej "Trylogii", pisanej dla utrzymania ducha narodowego wśród Polaków. Wypełniona jest walką heroiczną, nie zawsze zgodną z rycerskim kodeksem ( patrz "Konrad Wallenrod" ), której główny bohater jest wzorowany na mickiewiczowskim Soplicy. Także echa walk docierają do nas z "Lalki", której dwaj bohaterowie brali udział w narodowych powstaniach i konspiracji. Najwięcej nawiązań dotyczy niedawnego powstania, a w szczególności przyczyn kolejnego upadku narodowego zrywu, połączonego z represjami. Pewien rodzaj diagnozy stawia Prus w "Omyłce", ukazując ludzi gołosłownych, tchórzliwych, traktujących patriotyzm jako modę i sposób zaimponowania towarzystwu. Skrytykowane są tu wszystkie postawy wyczekiwania na obcą interwencję, dobrowolne wystąpienie zawsze patriotycznego ludu u boku szlachty czy boski plan cierpienia i zmartwychwstania drugiego narodu wybranego - Polski. Podczas gdy Prus rozprawia się z krótkowzrocznymi organizatorami powstania, Eliza Orzeszkowa postanawia zmitologizować heroizm buntowników za wolność. "Nad Niemnem" to powieść ukazująca owocną współpracę szlachty i chłopów w walce o narodową sprawę; jest to przykład romantycznego zjednoczenia ludzi wszystkich stanów w imię ideału. Także cykl opowiadań "Gloria Victis" to apoteoza walk powstańczych, bez wdawania się w przyczyny ich upadku.
Kolejny powtarzający się motyw to miłość dwojga ludzi. I jak to w romantyźmie bywa, jest ona nieszczęśliwa, napotyka na trudności w postaci opinii ludzi postronnych, wskazujących na mezalians. Motyw Jana i Cecylii, Wokulskiego i Izabeli jest podobny do historii miłości Ewy i Jacka z "Pana Tadeusza" - choć kończą się te historie różnie, to jednak odnajdujemy tu głębokie uczucie, wychodzące naprzeciw skostniałym ramom tzw. "dobrego obyczaju".
Z tej samej kategorii:
|
|